آموزش تشویق و پاداش کودکان

تشویق و پاداش در کودکان

والدین معمولا به رفتار های نادرست کودک خود بیشتر از رفتارهای مثبت او توجه و واکنش نشان می دهند.زیرا رفتارهای مثبت را بدیهی و طبیعی تلقی می کنند و رفتارهای منفی را غیر طبیعی . در نتیجه در مواقعی که رفتار منفی از کودک سر می زند پیاپی از او استفاده کرده و اشکالات قبلی را به رخ کودک می کشند.

مثال:سارا در اتاق خود مشغول بازی با عروسک بوده و مادرش نیز مشغول کار روزانه می باشد.مادر آرام و بی صدا بازی کردن سارا را توجهی نکرده و او را تحسین نمی کند.پس از مدتی سارا شروع به بهانه جویی و گریه می کند.در این هنگام مادر به طرف کودک برگشته و نسبت به رفتار او واکنش نشان می دهد.در مثال فوق اگر مادر سارا به رفتار مثبت کودک خود توجه می کرد می توانست با تشویق این رفتار را در او تقویت کند.

به یاد داشته باشید:

پاداش دادن جایگزین توجه کردن نیست بلکه توجه نشان دادن زمینه ساز پاداش دادن می باشد.پس برای جبران عدم توجه به کودک خود پاداش ندهید.

چرا برخی والدین عادت به تشویق و تحسین کودک خود ندارند؟

برخی والدین از وابسته شدن کودکان به تحسین و تشویق،نگرانند.این مسئله بیشتر در کودکانی رخ می دهد که بسیار کم مورد توجه والدین خود قرار می گیرند و یا همیشه در کانون توجه آنها بوده اند در نتیجه ستایش نادرست منجر به مشکل وابستگی به تشویق و تحسین می شود.

پاداش ها به دو دسته کلی پاداشهای اجتماعی و پاداشهای غیر اجتماعی تقسیم می شوند:

۱ – پاداش های اجتماعی:

پاداش های اجتماعی نیز خود شامل پاداش های کلامی،فیزیکی و فعالیتی می باشند.

الف – پاداشهای کلامی:

در کودکان خردسال پاداش های کلامی مهمترین پاداش ها می باشند.این پاداشها بصورت تشویق و تمجید مشخص تر و تمجید رفتار کودک و توصیف دقیق عملی که کودک انجام داده می باشد.

مثال:از اینکه اسباب بازیهایت را جمع کردی متشکرم.

اگر کودک برای اولین بار رفتاری را شروع کرده است،پیشرفتهای کوچک او را نیز تحسین کنید.

مثال:قرار است کودک شما اسباب بازیهایش را بعد از بازی جمع کند.(ولی قبلا این کار را انجام نمی داده است)بنابراین در مراحل اولیه اگر این کار را بصورت ایده آل انجام نداد و تعدادی از اسباب بازیها را هم جمع کرد باید او را تحسین کنید.

-هنگامی که رفتار جدیدی تثبیت شد برای حفظ آن به تحسین کمتری نیاز داریم ولی باید هر از چند گاهی و بطور اتفاقی مورد تشویق و پاداش قرار گیرند.

به یاد داشته باشید:

در مورد هر رفتاری تحسین را بطور کامل متوقف نکنید.

-هنگام تحسین کردن حالت چهره و صدای شما باید با عملی که انجام می دهید متناسب باشد این کار گفته شما را تقویت خواهد کرد.جمله تشویقی که با صدای یکنواخت و بدون احساس گفته شود تاثیر تشویق را نه تنها بیشتر نخواهد کرد بلکه اثر منفی هم خواهد داشت.

-سعی کنید تحسین شما متناسب با سن و خصوصیات اخلاقی کودک شما باشد برخی از کودکان هنگام تحسین بوسیدن و در آغوش گرفتن را دوست دارند ولی کودکان بزرگتر ممکن است چشمک زدن یا حرکات دست یا سر را بعنوان تایید رفتار خود بپذیرند.

مثلا کودکی که سن کمتری دارد ممکن است از اینکه به او بگوییم ((آفرین دختر کوچولوی قشنگم)) خوشحال شود ولی کودکان بزرگتر به جمله ((عجب آشپز خوبی)) بهتر واکنش نشان می دهند.

به یاد داشته باشید که:

خلاقیت بکار ببرید زیرا جملات تکراری تاثیر خود را از دست می دهند.

سعی کنید بلافاصله و بدون معطلی تحسین کنید.در اینصورت تاثیر آن در تداوم رفتار کودک بیشتر خواهد بود.

به یاد داشته باشیم که:

پاداش را بعد از انجام فعالیت مثبت به کودک بدهید نه قبل از آن

-سعی کنید علاوه بر مواردی که بدیل رفتار مثبت کودک خود را تحسین می کنید علاقه بی قیدی و شرط خود را نیز به او نشان دهید.در اینصورت کودک معامله گر،رشوه گیر یا وابسته به تشویق نمی شود.

-سعی کنید اعمال و رفتار کودک را تحسین کنید نه صفات او را.

مثلا به جای اینکه بگویید چه دختر خوبی،به او بگویید از اینکه امروز در شستن میوه ها به من کمک کردی متشکرم…

به یاد داشته باشید که:

ممکن است کودک در ابتدا تحسین های شما را نادیده بگیرد ولی بعدا رفتار خوب را تکرار می کند.بنابراین ستایش شما موثر بوده است.

ب – پاداش های فیزیکی:

پاداش های فیزیکی مانند نوازش کردن،بوسیدن،بغل کردن،چشمک زدن،نیز می توانند تشویق کننده باشند.بهتر است این نوع اظهارمحبت و علاقه را به دفعات بیشتری با کودکان داشته باشیم و فقط بهنوان پاداش دادن از آنها استفاده نکنیم.بسیاری از والدین کودکان لجبازبه دلیل رفتارهای منفی کودکانشان اینگونه تماس های فیزی کی را با کودک خود ندارند.

ج – پاداش های فعالیتی:

بصورت انجام دادن فعالیتی با کودک است که مورد علاقه اوست.این فعالیت ها ممکن است شامل انجام یک بازی،خواندن یک داستان،پختن یک کیک،یا قدم زدن در پارک و…باشد.مع الوصف،این نوع فعالیت ها نباید فقط به عنوان پاداش قرار گیرد،بلکه همانطور که در جلسات قبل ذکر شد برای فعالیت های لذت بخش با کودک باید زمان هایی در نظر گرفته شوند.این فعالیت ها منجر به بهبود ارتباط والد و کودک می شود.پاداش های فعالیتی باید بیشتر کودک محور بوده و روی کودک متمرکز شود.

چگونه درمورد نوع فعالیت تشویقی تصمیم بگیریم؟

۱ – یک راه به خاطر آوردن کارهایی است که کودک از شما خواسته تا برای او انجام دهید.

۲ – درخواست ساده از کودک که از چه فعالیتی لذت می برد.

۳ – یک لیست از فعالیت های مختلف تهیه نموده و در اختیار کودک قرار دهید تا انتخاب کند.

به یاد داشته باشید که :

همیشه به سرعت به وعده خود عمل کنید.کودکان کم سن به عدم انجام یا به تاخیر افتادن یک پاداش حساسند.کاری را که ازعهده انجامش بر نمی آیید قول ندهید و در عین حال چیزی را جایگزین پاداشی که قولش را داده اید نکنید.وقتی وعده چیزی را دادید پای آن بایستید.

۲ – پاداش های غیر اجتماعی

شامل اشیاء مورد علاقه کودک مانند اسباب بازی یا خوراکی می باشد.این نوع پاداش ها در تمام مراحل آموزش رفتارجدید مفید هستند.با این وجود پاداش های غیر اجتماعی نیز همیشه باید با تمجید همراه باشند.

به یاد داشته باشید که:

آنچه که خیلی برای کودک مهم است توجه والدین است نه صرفا وجود پاداش.

آیا پاداش دادن همان رشوه است؟

رشوه به منظور وادار کردن کسی به انجام کار منفی است و معمولاقبل از انجام کار داده می شود ولی پاداش بعد از انجام کار مثبت داده می شود.

مفهوم پاداش با باج دهی نیز متفاوت است.زیرا باج دهی از روی استیصال است.

درمورد انتخاب پاداش های غیر اجتماعی چند نکته وجود دارد.

۱ – باید مورد علاقه کودک باشد.

۲ – متناسب با وضعیت مالی شما باشد.

۳ – متناسب با اهمیت رفتار مثبت کودک باشد.

مثال:اگر امروز دیکته ات را بدون غلط بنویسی برایت کامپیوتر می خرم.

۴ – زمانی را که برای پاداش انتخاب می کنید خیلی طولانی نباشد.

مثال:به کودک ۷ ساله ای می گوئید اگر امسال با معدل ۲۰ قبول شوی برایت یک دوچرخه می خرم و یا …

در دو مثال زیر مشخص کنید اشکال رفتار والد در کدام قسمت است.

*سامان کودک ۵ ساله ای است که به همراه مادرش جهت خرید به بازار رفته است سامان با دیدن اسباب بازیهای پشت ویترین مغازه شروع به گریه و کتک زدن مادرش می کند. مادر نیز برای آرام کردن او یکی از اسباب بازی ها را برای او می خرد.

*یکی از طلبکاران پدر مینا طی تماس تلفنی از مینا می خواهد که گوشی را به پدرش دهد.پدرش به مینا می گوید این شکلات را بگیر و به عمو بگو که پدرم در خانه نیست.

برای مطالعه آخرین مقالات مغز و اعصاب با ما همراه باشید

0 نظر

پاسخ دهید

Want to join the discussion?
حس پشتیبانی حرفه ای!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *