مزایای شیر مادر

شیر مادر مزایای فراوانی دارد. با مزایای فراوان تغذیه با شیر مادر و نیز اهمیت تماس پوست به پوست مادر و نوزاد پس از تولد در طول ساعت اول زندگی آشنا شوید.

Mother breast feeding baby on sofa

الف: مزایای مربوط به کودک

۱-شیر مادر از لحظه اول تولد تا پایان ۶ ماهگی می تواند به تنهایی، تمام نیازهای غذایی شیرخوار را که برای رشد طبیعی او لازم است، تامین نماید. حتی در چند روز اول تولد که هنوز جریان عادی شیر برقرار نیست.

نوزاد نیاز به غذا یا آشامیدنی دیگر نداشته و همان مقدار شیر برای رشد طبیعی او کافی است. ولی باید توجه داشت که مکیدن های مکرر پستان توسط نوزاد در افزایش تولید شیر بسیار موثر خواهد بود.

۲-آغوز(کلستروم) یا شیر روزهای اول، زرد رنگ، غلیظ و بسیار مغذی و حاوی مواد مفید و ارزنده ای است که به منزله ی اولین و مهم ترین اقدام ایمن سازی و حفاظت کودک بر ضد بیماری های عفونی است.

۳-سلول های زنده و عوامل مختلف ضدمیکروبی موجود در شیر مادر (که با غلظت بیشتر در آغوز وجود دارند) می توانند باکتری ها،ویروس ها و انگل ها را از بین ببرند و در نتیجه احتمال ابتلای شیرخوار را به بسیاری از عفونت ها، بخصوص عفونت های گوارشی و تنفسی و گوش میانی کاهش می دهند.

حتی در صورت ابتلا به بیماری، شدت و احتمال مرگ و میر ناشی از آن در شیرخواری که از شیر مادر تغذیه می کند به مراتب کمتر از سایر شیرخواران است.

۴-میزان ابتلا به آسم،اگزما و انواع آلرژی در شیرخوارانی که از شیر مادر استفاده می کنند،بسیار کمتر است. از این رو خانواده هایی که یکی از اعضا بخصوص مادر یا پدر مبتلا به نوعی بیماری آلرژیک هستند، تغذیه با شیر مادر باید تغذیه انتخابی باشد. زیرا استفاده از هر نوع شیر دیگر، زیان آور و زمینه ساز ایجاد آلرژی در دوران های بعدی زندگی خواهد بود.

۵- در شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می کنند،بعلت متابولیسم بهتر کلسترول،مشکل افزایش کلسترول در بزرگسالی و احتمال ابتلا به بیماری های قلبی عروقی کمتر است.

۶-چربی و پروتئین شیر مادر بهتر از دیگر انواع شیرها هضم و جذب می شود به همین دلیل،دل دردهای قولنجی،جمع شدن گاز،استفراغ و حساسیت نسبت به پروتئین در این شیرخواران کمتر مشاهده می شود.

۷-با گذشت زمان،ترکیب شیر مادر متناسب با نیازهای رشدی شیرخوار تغییر پیدا می کند. چربی شیر مادر در شروع شیردهی کمتر است و سپس میزان آن بتدریج بیشتر می شود. این تغییرات کمک بزرگی به سیر نگهداشتن شیرخوار و وزن گیری او می کند.

۸-به سبب وجود چربی بیشتر در شیر انتهایی هر بار شیردهی، شیرخوار بطور کامل سیر شده، پر خوری نمی کند و در نتیجه کمتر چاق می شود. چاقی این دوران در شیرخوارانی که بطور مصنوعی تغذیه می شوند،زمینه ساز عوارض قلبی_عروقی و بیماری قند در بزرگسالان است.

۹-بعلت وجود آب کافی در شیر مادر بخصوص در ابتدای شیر،تشنگی شیرخوار برطرف و اشتهای او تحریک می شود و نیازی به دادن آب یا آب قند در ۶ماه اول و قبل از شروع غذای کمکی حتی در مناطق بسیار گرم و خشک نیست. در این مناطق بجای دادن آب می توان وعده شیردهی را افزایش داد.

۱۰-با مکیدن پستان مادر،ارضاء غریزهء مکیدن و احساس سیری، همزمان با هم در شیرخوار به وجود می آید،در صورتی که با مکیدن سر شیر،تنها معده کودک پر شده و غریزه مکیدن ارضاء نمی گردد.

۱۱-شیرخواران بیمار به دلیل داشتن اشتهای کمتر، به یک ماده ی سهل الهضم و مغذی مانند شیر مادر نیازمندند. در زمان بیماری با وجود کاهش میزان اشتهای آنان نسبت به شیر مادر معمولا نیاز آنان به شیر مادر همانند قبل خواهد بود.

۱۲-شیر مادر به تنهایی تا یک سوم انرژی و مواد مغذی مورد نیاز در سال دوم زندگی را تامین می کند،پس بهتر است تا ۲ سالگی از شیر مادرهمراه با غذای خانواده استفاده نمود.

۱۳-میزان سدیم و پروتئین شیر مادر به اندازه ای است که به کلیه های هنوز کامل نشدهء نوزاد صدمه ای وارد نمی کند.

۱۴-شیر مادر پاکیزه،دارای درجه حرارت مناسب،عاری از آلودگی میکروبی و همه جا در دسترس شیرخوار می باشد.

۱۵- تغذیه با شیر مادر رابطه عاطفی بین مادر و فرزند را افزایش می دهد.تماس و توجه به شیرخوار در هنگام شیر دادن اثر مطلوبی بر رشد روانی،عاطفی شیرخوار دارد،تا حدی که کودکان تغذیه شده با شیر مادر در دوران بلوغ نیز از امنیت روانی بیشتری برخوردارند.

۱۶-به نوزاد نارس و کم وزنی که قادر به مکیدن پستان مادر نیست باید شیر دوشیده شدهء مادر،بویژه آغوز را با قطره چکان، قاشق چایخوری و یا حتی از طریق لوله معده خوراند. این امر به دلیل ویژگی های خاص موجود در شیر مادرانی که نوزاد نارس به دنیا می آورند منجر به پیشگیری از بروز بسیاری از بیماریهای عفونی و مرگ و میر ناشی از آن که در نوزادان نارس شایع است،می شود.

۱۷-تماس پوستی مادر و نوزاد در گرم نگهداشتن و بهبود رشد و تکامل نوزادان نارس و بیمار نقش حیاتی دارد.

۱۸-شیرخوار،کلسیم شیر مادر را بعلت نسبت متناسب کلسیم و فسفر آن،بهتر از شیر مصنوعی جذب می کند.بنابراین کمبود کلسیم در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند کمتر گزارش شده است.

۱۹-به دلیل وجود نسبت بالایی از لاکتوفرین و اسیدیته در شیر مادر،جذب آهن آن در مقایسه با شیر مصنوعی به مراتب بهتر صورت می گیرد. در شیرخواران سالمی که در زمان مقرر متولد شده اند، نیازی به دادن قطرهء آهن تا زمان شروع غذای کمکی نیست.

۲۰-اسهال در این شیرخواران به مراتب کمتر است و نیز به سبب نوع مدفوع،سوختگی ناحیه تناسلی و باسن کمتر دیده می شود.

۲۱-چون تعداد دفعات ابتلا به بیماری در شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند کمتر است،نیاز به بستری شدن آنان در بیمارستان و در نتیجه جدایی از مادر نیز کمتر خواهد بود.

۲۲-شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می کنند کمتر دچار مشکلات دندانی ناشی از پستانک و تغذیهء مصنوعی و پوسیدگی دندان ها می شوند.

۲۳-بهره هوشی(IQ) و هوش اجتماعی(EQ) شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند بالاتر از شیرخوارانی است که از شیر مصنوعی تغذیه می شوند.

ب: مزایای مربوط به مادر

۱-جمع شدن و برگشت رحم به اندازه طبیعی در مادرانی که به نوزادشان شیر می دهند،سریع تر انجام می گیرد.برگشت رحم به حالت طبیعی و دیرتر شروع شدن عادت ماهیانه بدلیل تداوم شیردهی، باعث جلوگیری از کم خونی مادر می شود.

۲-تغذیه انحصاری و مکرر شیرخوار با شیر مادر در شبانه روز،عادت ماهیانه مادر و امکان تخمک گذاری وی را به تعویق انداخته و احتمال حاملگی های زودرس را کاهش می دهد. استفاده از شیر کمکی یا سایر موادغذایی قبل از پایان ۶ ماهگی و مصرف آب یا آب قند و حتی پستانک می تواند به این ویژگی مهم شیر مادر لطمه بزند.

۳-مادرانی که به فرزندشان شیر می دهند چون از چربی ذخیره شده دوران بارداری،برای ساختن شیر استفاده می کنند،زودتر وزن اضافی خود را از دست می دهندو پستان ها و اندامشان نیز به همین دلیل زودتر به حالت طبیعی قبل از بارداری برمی گردد.

۴-احتمال ابتلا به سرطان پستان و تخمدان،شکستگی لگن،پوکی استخوان،دیابت و مولتیپل اسکلروزیس در زنانی که خود به فرزندشان شیر می دهند بسیار کمتر است.

۵-تماس های مکرر کودک با بدن مادر در جریان شیردهی،موجب احساس آرامش مادر شده و رضایت حاصل از این تماس،بخصوص در مادران سزارین شده،سبب بهتر شدن وضع روحی و عاطفی مادر می گردد.

۶-به دلیل ترشح هورمون مخصوص در مادرانی که خود فرزندشان را شیر می دهند،اینگونه مادران،از امنیت خاطر و شادابی بیشتری برخوردار بوده و کمتر افسرده می شوند.

ج: مزایای اقتصادی_اجتماعی شیر مادر

۱-با توجه به افزایش نیاز غذایی مادر،در طول دوران شیردهی تغذیه کودک با شیر مادر از هر شیوه دیگر تغذیه به مراتب ارزانتر است. به عبارت دیگر، هزینهء خرید شیر مصنوعی برای شیرخواران محروم از شیر مادر چندین برابر میزان هزینه ای است که مادر برای تغذیه صحیح خود و شیردهی موفق نیاز دارد.

۲-کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند،بدلیل کمتر بیمار شدن،هزینهء درمان کمتری نیز به خانواده تحمیل می کنند.

۳-در بیمارستانهایی که از شیوه مراقبت هم اتاقی مادر و نوزاد استفاده می شود،میزان بروز عفونت و همه گیر شدن آن در بین نوزادان به مراتب کمتر است و طبق محاسبات دقیق،هزینه بیمارستان ها و نیروی انسانی مورد نیاز نیز کاهش می یابد.

۴-تغذیه شیرخوار با شیر مادر علاوه بر کمک به رشد و تکامل مناسب نسل آینده،از خروج مقادیر هنگفت ارز به خارج از کشور برای ورود شیر مصنوعی نیز جلوگیری نموده و از این طریق باعث توسعه اقتصادی کشور می گردد.

د: مزایای شیر مادر در حفاظت از محیط زیست

شیر مادر به حفاظت از محیط زیست کمک می کند.برخلاف شیر مادر که نه هزینه بر بوده و نه آلودگی زیستی ایجاد می کند شیر خشک نیازمند بسته بندی و مصرف آن محتاج تهیه آب سالم و مواد شوینده و همچنین بطری و پستانک است.

این مواد علاوه بر تحمیل مالی به خانواده و جامعه،بعنوان مواد غیر قابل برگشت به طبیعت هم ایجاد مشکل می نمایند. تولید شیر مصنوعی نیز که طی مراحل مختلفی در کارخانه انجام می شود،سبب آلودگی هوا و صرف منابع طبیعی برای ایجاد سوخت مورد نیاز می گردد.

نکات مهم در مورد اهمیت شیر مادر

 ۱-توصیه می شود هنگام شیر دادن، مادر به شیرخوار نگاه کند و با مهربانی او را نوازش کند.

۲ – نباید گریه شیرخوار را همیشه دلیل گرسنگی یا عدم کفایت شیر مادر دانست.

۳ – تغذیه کودک با شیر مادر تا پایان دو سالگی ضروری است ولی در صورت تمایل بعد از آن نیز مادر می تواند به شیر دادن کودک ادامه دهد.

۴ -در هفته های اول تولد هم اتاق بودن مادر و نوزاد،عامل موثری در حفظ تداوم شیردهی است.

۵ -مادر در دوران شیردهی احتیاج به انرژی بیشتری دارد باید از طریق مصرف مواد غذایی کافی و متنوع تامین گردد.

۶ -آرامش خاطر و عدم نگرانی مادر،از عوامل مهم در شیردهی موفق است.

۷ -تغذیه مکرر شیرخوار در شب و در هفته های اول تولد از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

۸ -تغذیه مکرر شیرخوار،مکیدن صحیح و تخلیه کامل پستان،تولید شیر مادر را افزایش می دهد.

۹ -دادن شیر خشک،آب قند و داروهای گیاهی در چند روز اول عمر،مانع افزایش شیر مادر می گردد.

۱۰ -تغذیهء مکرر شیرخوار با شیر مادر از بدو تولد،در پیشگیری از زردی نوزادی موثر است.

۱۱-تغذیه مکرر و نامحدود با شیر مادر از بدو تولد،به جمع شدن و برگشت رحم مادر به اندازه طبیعی کمک می کند.

۱۲-شیر مادر سالم ترین و کامل ترین تغذیه برای شیرخواران از بدو تولد می باشد.

۱۳-بهترین راه برای تشخیص کفایت شیر مادر،افزایش وزن شیرخوار است.

۱۴-مدفوع شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می کنند شل تر و دفعات آن بیشتر از شیر خشک خواران است،دال بر اسهال شیرخوار نمی باشد.

۱۵-دفع مکرر ادرار در شیرخوارانی که منحصرا از شیر مادر استفاده می کنند دال بر کفایت شیر مادر است.

۱۶-تغذیه مکرر موجب برقراری ارتباط عاطفی بین مادر و فرزند و نیز افزایش اعتماد به نفس مادر می گردد.

۱۷-تغذیه مکرر شیرخوار موجب کاهش احتقان سینه و افزایش شیر مادر می گردد.

۱۸ – طول مدت شیر خوردن و دفعات تغذیه با شیر مادر،باید بر طبق میل و دلخواه شیرخوار باشد.

۱۹ – مقدار چربی شیر مادر در انتهای هر نوبت شیردهی بیشتر است و توصیه می شود در هر نوبت،حتما پستان بطور کامل تخلیه شود.

۲۰ -شیر گاو تغذیه مناسبی برای شیرخواران کوچکتر از یکسال نیست.

۲۱ -در شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند میزان تکامل سیستم عصبی و ضریب هوشی بالاتر خواهد بود.

۲۲ -شیر مادر حاوی پروبیوتیک است که به تقویت سیستم دفاعی نوزاد کمک می کند.

۲۳ -در اولین روزهای تولد ماده ای زردرنگ با حجم بسیار کم به نام آغوز(کلستروم) از سینهء مادر ترشح می شود که غنی از فاکتور های ایمنی زا است.

۲۴ -نباید در چند روز اول چیزی غیر از کلستروم به شیرخوار داد و دادن آب قند به نوزاد باعث کاهش ترشح شیر مادر می گردد.

۲۵ -تغذیه با شیر مادر نه تنها از نظر اقتصادی با صرفه است بلکه باعث کاهش هزینه های درمانی سالانه در خانواده نیز می گردد.

۲۶-مادرانی که به نوزاد خود شیر میدهند،سریع تر به وزن قبل از دوران بارداری خود برمی گردند.

۲۷ -در مادرانی که به فرزندان خود شیر داده اند،شانس بروز سرطانهای تخمدان و پستان و پوکی استخوان در دوران یائسگی،کمتر خواهد بود.

۲۸ -تماس هرچه سریع تر مادر با نوزاد در بدو تولد کمک به ایجاد رابطهء عاطفی عمیق تری بین مادر و کودک می نماید.

۲۹ -در شیرخوارانی که زودتر از موعد متولد شده اند، ترکیب شیر مادر متفاوت و بر طبق نیاز های تغذیه ای شیرخوار نارس می باشد.

۳۰ -الیگوساکارید های شیر مادر نقش پره بیوتیک داشته و باعث تکثیر میکروبهای مفید در روده شیرخوار می گردند.

۳۱ -در شیرخوارانی که تنها با شیر مادر تغذیه می شوند مشکلات گوارشی مثل دل درد،نفخ،یبوست و برگرداندن شیر کمتر است.

۳۲-در شیر مادر الیگوساکارید هایی با اثر پره بیوتیک وجود دارد که به حفظ و تقویت دفاع ذاتی و سیستم ایمنی شیرخوار کمک می نماید.

۳۳ -شیر مادر حاوی گلبول سفید،فاکتور های ضد میکروبی و پادتن هایی است که به پیشگیری از عفونت ها در شیرخوار کمک میکند.

۳۴ -نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می شوند، کمتر دچار عفونت های دستگاه گوارشی و تنفسی می شوند.

۳۵ -شیر مادر نقش مهمی در پیشگیری از بروز آلرژی و حساسیت در کودکان دارد.

۳۶ -شیر مادر حاوی چربیهای امگا-۳ و امگا-۶ بوده و به تکامل سیستم مغزی و بینایی شیرخوار کمک می نماید.

۳۷ -چربی شیر مادر دارای کیفیتی عالی است و می تواند کلیه اسید های چرب ضروری برای شیرخوار را تامین نماید.

۳۸ -علیرغم اینکه میزان آهن در شیر مادر کم است قابلیت جذب بسیار بالایی دارد.

۳۹ -شیر مادر حاوی آنزیم هایی است که به هضم بهتر مواد مغذی شیر کمک می نمایند.

۴۰ -قند شیر مادر عمدتا لاکتوز است که باعث بهبود جذب کلسیم شیر می گردد.

۴۱ -پروتئین شیر مادر دارای ارزش بیولوژیک بالا و کیفیتی مناسب است و قابلیت هضم بهتری در دستگاه گوارش نوزاد دارد.

۴۲ -در هنگام بیماری بخصوص تب و اسهال،نیاز کودک به مایعات و تغذیه مناسب بیشتر است و این نیاز توسط شیر مادر بهتر تامین می گردد.

۴۳ -در دوران شیردهی باید از مصرف دارو بدون تجویز پزشک،خودداری نمود.

۴۴-شیر مادر را می توان تا ۶ ساعت در درجه حرارت اتاق،تا ۴۸ ساعت در یخچال و تا ۳ ماه در فریزر های معمولی نگهداری کرد.

۴۵ -شیر دوشیده شدهء مادر را می توان بوسیله فنجان،قاشق،قطره چکان یا سرنگ به شیرخوار داد.

۴۶ -در مادران شیرده،شیر دادن باعث پیشگیری از بارداری نمی گردد و در صورت حاملگی مجدد،قطع شیردهی ضروری نیست و اغلب می توان در ۵ ماه اول بارداری،شیردهی را ادامه داد.

۴۷ -در جریان ابتلا به اسهال در شیرخواران هیچگاه نباید شیر مادر را قطع کرد.

۴۸-تغذیه مکرر با شیر مادر،برای حفظ تندرستی مادر و شیرخوار مفید است.

۴۹ -گاهی زیاده روی مادر در نوشیدن چای،قهوه و نوشابه های کافئین دار موجب گریه و بی قراری شیرخوار می شود.

۵۰ -توصیه می شود نوزادان از بدو تولد تا ۶ ماهگی انحصارا از شیر مادر تغذیه کنند.

فواید و اهمیت تماس پوست به پوست مادر و نوزاد پس از تولد و شروع تغذیه با شیر او در طول ساعت اول زندگی

 

  • نوزاد آغوز را به عنوان اولین تغذیه دریافت می کند که مایع طلایی یا هدیهء زندگی نامیده می شود.آغوز یا کلستروم سرشار از مواد مغذی و حاوی مواد ایمنی بخش است که به عنوان اولین واکسن نوزاد محسوب می شود. آغوز نوزاد را در برابر عوامل بیماری زا و حساسیت زا محافظت کرده وسبب بهبود تکامل جسمی و ذهنی نوزاد می شود.
  • برقراری تماس پوست به پوست در ابتدای زندگی تضمین کنندهء تحریک غریزهء عاطفی است سبب دادن گرما و عشق و احساس امنیت مادر به نوزاد می شود.
  • نوزاد توسط تماس پوست به پوست گرم می شود و لمس او توسط مادر تحریک خوبی جهت رشد و تکامل عصبی و ذهنی او می گردد.
  • نوزاد کاملا هوشیار است و با تنش و استرس کمتر، گریهء کمتری داشته و آرامتر است.
  • واکنش مکیدن نوزاد که در ساعت اول خصوصا در ۳۰-۲۰ دقیقه اول بسیار قوی می باشد که سبب افزایش میزان شیردهی موفق مادر و تسریع در کسب مهارت های مؤثر تغذیه توسط شیرخوار می شود.
  • از طرفی ماساژ نوک پستان توسط سر و لب و دست نوزاد سبب تحریک و برجسته شدن آن و گرفتن بهتر پستان نیز می شود.
  • شیر دادن در مادر سبب خوابالودگی خفیف،شادی و لذتی بی نظیر و باور نکردنی،افزایش قدرت تحمل درد و احساس افزایش عشق به نوزاد و بهبود رفتار مادرانه می گردد و پدران نیز اغلب در این لذت سهیم می شوند.

باورهای غلط در مورد شروع تغذیه با شیر مادر 

۱-آغوز خوب نیست حتی برای نوزاد خطرناک است؟!!

خیر-آغوز برای رشد و تکامل طبیعی نوزاد ضورری است و اولین واکسیناسیون طبیعی برای نوزاد محسوب می شود و به کاهش شدت زردی نوزاد کمک می کند.

۲-شیرخواران نیاز به سر شیشه مخصوص یا مایعات قبل از شروع تغذیه با شیر مادر دارند؟!

خیر-هر نوع تغذیه قبل از شروع تغذیه با شیر مادر خطر عفونت را افزایش داده و میزان شیردهی موفق را کاهش می دهد.

۳-دریافت فقط آغوز و شیر مادر برای تغذیه نوزاد کافی نیست!!!

خیر-آغوز برای اولین تغذیه نوزاد کافی است.از دست دادن ۳-۱۰% وزن تولد در نوزادان طبیعی است.آنها با ذخیره کافی آب،کالری و مواد قندی در بدنشان برای استفاده در این زمان متولد می شوند.

۴-نوزادان سرما می خورند!!

خیر-نوزادان وقتی در تماس پوست تا پوست مادر هستند در درجه حرارت مناسبی قرار می گیرند. بطور شگفت آوری درجهء حرارت پستان در ظرف ۲ دقیقه از زمان قرار گرفتن نوزاد روی قفسهء سینه اش ۵/۰ درجه سانتی گراد افزایش پیدا می کند.

۵-مادران پس از مرحله درد و زایمان برای تغذیه نوزادانشان بلافاصله پس از زایمان خسته هستند؟!

خیر-اکسی توسین که در اثر تماس پوست با پوست مادر و نوزاد و تغذیه با شیر مادر،از مغز ترشح می شود به آرام شدن مادر پس از تولد نوزاد کمک می کند.

دکتر مهران آقامحمدپور فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان در تهران

برای طرح پرسش خود در این زمینه بر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.

0 نظر

پاسخ دهید

Want to join the discussion?
حس پشتیبانی حرفه ای!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *