نوشته‌ها

رشد شخصیت کودک

رشد شخصیت کودک

در رشد شخصیت کودک ، عوامل زیادی مؤثر هستند که میزان تأثیر آنها  به میزان توانایی کودک به درک اهمیت این عوامل در ارتباط آنها با خودش بستگی دارد. حال در این مقاله به بررسی این عوامل و تاثیر آنها در رشد شخصیت کودک می پردازیم.

  • مزاج یا سرشت :

مزاج یا سرشت عبارت است از خصوصیات روانی و فیزیولوژیک که فرد با آن به دنیا می آید  مزاج افراد، حتی دو خواهر با هم متفاوت است .مزاج در تمام عمر روی رفتار فرد تاثیر می گذارد و از آنجا که بخش عمده آن زیستی – جسمی است ،در سراسر عمر تغییر زیادی نمی کند .یکی از نکاتی که پدر و مادر باید در فرزند پروری همیشه به آن توجه داشته باشند ،همین فطرت و سرشت کودک است .

مزاج یا سرشت در تعامل با محیط و پرورش است ، بعضی از کارشناسان علوم تربیتی اهمیت مزاج یا سرشت را بیشتر می دانند و برخی نیز برعکس .اهمیت محیط و پرورش خواه بیشتر باشد یا نه ،موضوع مهم آن است که تربیت و پرورش قابل تغییر و دستکاری هستند و ما با بکار بردن مهارت های پرورشی و فرزند پروری است که می توانیم تاثیر بیشتری روی فرزند خود داشته باشیم .

  • کودکان از نظر مزاج سه دسته هستند :

  1. کودکان سخت یا دشوار : شامل ده درصد کودکان هستند که ساختمان جسمی و روانی آن ها حساس ،سخت و تحریک پذیر است مثلا بد خوابند ،نا آرامند ،الگوی غذاخوردن آن ها بی نظم یا حساس هستند .پرورش بچه های این گروه و مدارا کردن با آنان ،برای هر پدر و مادری مشکل خواهد بود .
  2. کودکان آسان : چهل درصد کودکان را شامل می شوند ،کودکانی منظم هستند و آرام کردن و تربیت آنها آسان است .
  3. ترکیبی از صفات کودکان دشوار و آسان : پنجاه درصد کودکان تشکیل می دهند،که بعضی از خصوصیات کودکان دشوار و بعضی برای ارزیابی مزاج کودک از ویژگی های ۹ گانه زیر استفاده می شود:

۱- سطح فعالیت :

باید ببنیم که میزان فعالیت آن ها به چه اندازه است آیا فعالیت معمولی دارند، فعالیتشان بیش از حد است ،یا برعکس کمتر معمولی فعالیت می کنند.

۲- موزونی :

قابل انتظار بودن رفتار و اعمالی نظیر خواب،خوراک و دفع ،برای ارزیابی باید ببینید که آیا کیفیت فعالیت هایی مانند خودردن خوابیدن و دفع ،در آنان موزون و قابل پیش بینی ،یا ناموزون و غیرقابل پیش بینی است.

۳- نزدیکی یا کناره جویی و به طور کلی نحوه واکنش کودک به محرک های تازه مثل افراد حیوانات و وسایل:

این عامل بیشتر سطح اضطراب پایه کودک را نشان می دهد. برای ارزیابی باید بینید که آیا به راحتی، به آسانی و با علاقه مندی به محرک های تازه و نو نزدیک می شوند یا کناره جو و اجتناب کننده هستند.

۴- میزان سازگاری اجتماعی سرعت و آسانی تغییر رفتار فعلی کودک در واکنش به سر نخ و تغییرات محیطی:

برای ارزیابی ببینید که آیا به راحتی و به آسانی با شرایط،اتفاقات و تغییرات سازگار می شود یا بر عکس سازگاری و تطابق آنها ضعیف است.مدارا با کودکانی که میزان سازگاری آنها کم است،برای هر پدر و مادری سخت است و باید  از ابتدا به آن توجه داشته،برای آن برنامه ریزی کنند.در صورت انطباق خوب والدین و فرزند پروری رضایت بخش،می توانند سازگاری و تطابق کودک را بهبود بخشند.

۵-شدت نشان دادن واکنش (میزان بروز انرژی و شدت در نشان دادن واکنش به تغییرات محیطی و ناکامی ها):

بعضی از  کودکان نسبت به شرایط ، اتفاقات ،تغییرات و ناکامی ها به شدت واکنش نشان می دهند و بعضی نیز شدت واکنش کنترل شده و حساب شده تری دارند.آموزش گیری از والدین چه از طریق همانند سازی با والدین و چه از طریق یادگیری اجتماعی،الگوسازی نقش و آموزش مهارت ها می تواند شدت واکنش را متعادل کند .

رشد شخصیت کودک

۶- حساسیت یا  آستانه واکنش (شدت تحریک مورد نیاز یرای برانگیختن یک واکنش خاص از کودک):

این عامل به خصوص در تربیت کودک اهمیت دارد .بعضی از کودکان آستانه واکنش پایین تری دارند ،حساس هستند و راحت تر می توان واکنش مورد انتظار،مانند آموختن رفتار جدید را از آنان استخراج کرد.

پس سخت تر می توان واکنش مورد انتظار ،مانند آموختن یک رفتار جدید را از آنها استخراج کرد.

۷- کیفیت خلق (خلق ذاتی و سرشتی کودک را نشان می دهد):

برای ارزیابی ببینید که خلق آنها پر نشاط و بشاش است یا افسرده، غمگین و اهل گریه و زاری هستند؟ آیا مضطرب و ترسو هستند؟ خشمگین،عصبانی و تحریک پذیرند یا آرام و صبور؟در اینجا نیز انطباق خوب والدین و فرزند پروری رضایت بخش آنها می تواند موثر باشد .این اثر نیز از طریق ایجاد اعتماد و اطمینان به محیط خارجی و همین طور از طریق همانند سازی با والدین و الگوگیری و یادگیری از اطرافیان است.

۸- میزان توجه و تمرکز کودک (میزان نگهداری و حفظ توجه علی رغم محرک های درونی و بیرونی غیر مرتبط):

برای ارزیابی ببینید که آیا محرک های محیطی به آسانی و به سرعت حواس کودک را پرت می کند؟ در صورتی که فرزند شما جهت حواس پرتی آمادگی دارد،با کنترل محرک های درونی و بیرونی و همینطور تمرین های مناسب از میزان حواس پرتی او بکاهید.

۹- میزان پافشاری (پافشاری در انجام یک عمل و ادامه فعالیت هنگام مواجهه با موانع):

بعضی کودکان در انجام یک عمل و فعالیت پافشاری داشته،بعضی دیگر در برخورد با موانع و ناکامی ها زود دلسرد،نا امید و سرخورده می شوند.

 

*بخوانید : اختلالات عاطفی !

 

موارد فوق اجزا سنتی تشکیل دهنده مزاج هستند . اما عوامل دیگری نیز وجود دارند که می توانند به عنوان بخشی از سرشت در نظر گرفته شوند، زیرا از بدو تولد همراه کودک هستند.این عوامل شامل بهره هوشی،میزان خلاقیت و کنجکاوی ،انواع و مقدار استعدادها یعنی نقاط ضعف و قوت کودک می شود . هر یک از این عوامل نیز می توانند شاخصه های دیگری را تعیین کنند .به طور مثال هوش نیز روی انعطاف و تطابق پذیری، طریقه برقراری ارتباط و گفت و گو ،حل مسئله و… فرد تاثیر گذار خواهد بود .

با درک واقعی مفاهیم فوق ،عمق دید ما به عنوان پدر و مادر از کودک و همینطور درستی انجام وظایف پدر و مادری بیشتر می شود .که برای رشد شخصیت کودک حائز اهمیت هست ،به طور مثال زمانی که مزاج کودک سخت و مشکل است ،والدین باید برای انجام درست وظیفه فرزند پروری ،آموزش لازم را بینند و همینطور آستانه تحمل خود را برای شرایط سخت بالا ببرند یا زمانی که فرزند از نظر مزاجی پرتحرک بوده ،محدوده توجه و تمرکز او ضعیف است که والدین باید با شروع اقدامات اصلاحی این مشکلات را کاهش دهند و گرنه ممکن است فرزند علائمی شبیه به اختلال بیش فعالی همراه با نقص توجه پیدا کند.در این صورت از یک طرف نیازمند اقدام درمانی طولانی و پرهزینه منفی دارد. یا زمانی که کودک به طور سرشتی اضطراب آلود و افسرده است والدین نباید به گونه ای برخورد کنند که اضطراب یا افسردگی کودک را شدت بخشند،برعکس باید اقدام و مهارت های آنها معطوف به کاهش اضطراب یا افسردگی فرزندشان باشد.

  • عوامل موثر بر رشد شخصیت کودک :

همه ما علاقه مندیم که کودکانی شکوفا و بالنده داشته باشیم ،پس باید عوامل موثر بر رشد کودک را بشناسیم و با توجه به آن برنامه ریزی و اقدام کنیم . این عوامل عبارست از:

۱- سلامتی و تندرستی :

یکی از مهم ترین عوامل برای رسیدن به خود شکوفایی کودک ،سلامتی و تندرستی اوست ، که کودک را در رسیدن به اهداف و دست و پنجه نرم کردن با مشکلات کمک می کند. بیماری فقط در پی ارضای نیازهای اولیه خود باشد،نیازهای عالی تر برای او دست نیافتنی می گردد . هنگام ابتلا به بیماری ،کودک احساس می کند بر روی بدن خود کنترلی ندارد و در پی آن تجسم نفس ،اعتماد و اتکا به نفس در وی کاهش می یابد.

۲-شادی و نشاط :

کودکان شاد راحت تر بر موانع و ناکامی ها غلبه پیدا می کنند ،راحت تر به افراد و اتفاقات جدید نزدیک شده ،آن را تجربه می کنند .

رشد شخصیت کودک

 

۳- مهارت و تجربه والدین :

میزان اطلاعات و تجربه والدین تاثیر زیادی بر رشد شخصیت کودک دارد. والدین با تجربه مشکلات و نیازهای هر دوره را پیش بینی کرده،با برنامه ریزی درست،کودک خود را هدف گذاری و رسیدن به آن کمک می کنند.با تغییر شرایط  زندگی یعنی همراه با صنعتی و نو شدن و در پی آن افزایش ارتباطات و کاهش فاصله ها،ممکن است مدل های سنتی فرزند پروری و سبک زندگی گذشته، در تطابق با شرایط  جدید مشکل داشته باشند. یکی از راه های بر طرف کردن این مشکلات و تطابق مدل های سنتی با مدل های نوین،فراگیری مهارت های فرزند پروری است. البته به جز تجربه،نگرش و طرز برخورد والدین نیز  مهم است.در واقع نگرش هر فرد نیز به میزان آگاهی،خلق قالب و رضایتمندی او بستگی دارد .

۴- مزاج شخصیت کودک :

چنانچه قبلا گفته شد کودکان مزاج های متفاوتی دارند ،بر همین اساس اطلاع والدین از این وضعیت ها برای رشد شخصیت کودک  و کسب مهارت های لازم در حسن تناسب و تطابق آن ها با کودک تاثیر گذار خواهد بود.

۵- جنسیت کودک:

نوع نگرش اطرافیان نسبت به کودک ،به ویژه در جوامع سنتی ،تحت تاثیر جنسیت او است . کودک از بدو تولد تحت فشارهای اجتماعی نیرومندی است تا بتواند با الگوهای خاص پذیرفته شده فرهنگی مربوط به جنسیت خود هماهنگ شود. جنسیت حتی بر نوع و سرعت کسب مهارت کودکان تاثیر مستقیم دارد. از طرف دیگر مراحل مختلف رشد پسر و دختر و مسائل پیش آمده با هم متفاوت است .

۶- تربیت تولد و تعداد فرزندان :

تجربه والدین در مورد فرزند اول کمتر است لذا تمایلشان به مداخله، محدود کردن ، اجبار و نشان دادن شدت عمل در مورد فرزند اول ، نسبت به بچه های بعدی بیشتر خواهد بود. از طرف دیگر فرزند اول در محیطی کودک محور رشد می کند، لذا بهتر از فرزندان بعدی توسط بزرگترها پذیرفته می شود و به همین خاطر انتظار این می رود که مسئولیت پذیرتر بوده پذیرش بیشتری برای نقش های مهم و برجسته مانند رهبری داشته باشد . تعداد کودکان یک خانواده نیز بر رشد کودک تاثیر گذار است . والدینی که چند کودک دارند ، مجبورند توجه خود را بین آنان قسمت کنند ،که این موضوع ممکن است زمینه ساز بروز رقابت و دعوا در میان کودکان گردد.کودکان بیمار یا ضعیف نیز توجه و تلاش بیشتر والدین را به خود معطوف و در نتیجه الگوی شخصیتی تابع و وابسته پیدا می کنند از طرف دیگر مشکلات رفتاری گسلنده ،مانند پرخاشگری و فرار از منزل در فرزندان دیگر افزایش می یابد.

۷- میزان درآمد خانواده و دسترسی به امکانات مادی :

وقتی که پول به مقدار کافی در سیستم خانواده وجود داشته باشد ،والدین دچار مشکل زیادی نبوده ،منابع بیشتری برای مقابله با فشارها و موانع در اختیار خواهند داشت .به همین دلیل راحت ترمی توانند برای رشد و آموزش تمام فرزندان خود پول خرج کنند. نقش مهم امکانات مادی دیگر مانند مسکن تعداد اتاق ها ،دسترسی به امکانات سرگرمی و تفریحی و…را نیز نباید از نظر دور داشت .

۸- دسترسی خانواده به سیستم های حمایتی :

سیستم های حمایتی ،آگاهی و اطلاعات خانواده را افزایش و منابع جانشین به آنان عرضه می دارد و از طرف دیگر تعامل اجتماعی و معاشرت را بالا می برند .همچنین از میزان استرس تحمیل شده بر خانواده کم می کنند.

  • وظایف پدر و مادر در رشد شخصیت کودک :

یکی از سوالات مهم در محبث مهارت های فرزند پروی این است که واقعا وظایف پدر و مادر چیست ؟

در مقایسه با دیگر موجودات کره زمین ،فرزندانشان طولانی ترین زمان را برای اتمام رشد و نمو ایجاد استقلال و خودکفایی نیاز دارد، و در تمام این دوران به پدر و مادر خود وابسته است . در ابتدای زندگی کودک به تازگی مراحل رشد و نمو خود را شروع کرده ،حواس او فاقد پختگی لازم ،و تجارب او از زندگی کم و پراکنده است ،این مادر یا جانشین اوست که با انجام وظیفه درست ،محیط مناسب را برای تکامل کودک فراهم می آورد. اهم و عمده وظایف پدر و مادر عبارت است از ارضا نیازهای فرزند یک میحط سالم خانوادگی ،نه تنها به فرزندان بلکه به همه اعضای خانواده این امکان را می دهد تا نیازهای واقعی و مقبول خود را برآورده سازند.

نیازهای اعضای خانواده عبارت است از:

  1. نیازهای اولیه یا جسمانی غذا لباس ،مسکن و امنیت
  2. نیاز به برقراری روابط عاطفی و خوب
  3. نیاز به نقطه اتکا

 

 

دکتر مهران آقامحمدپور بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان

آموزش روانشناسی و رفتار کودکان

اگر کودک در مکان های عمومی شیطنت کند چه کنیم ؟

کودکان شلوغ را هیجا نمی توان برد! اگرچه ممکن است اینگونه کودکان در منزل رفتار خوبی داشته باشند ولی در مکان های عمومی به شیطان کوچکی تبدیل می شوند که امان از شما می برند و نمی گذارند به کارتان برسید .معمولا مشکل این گونه کودکان این است آموخته اند که تنبیه رفتار نادرست در خارج از منزل با تنبیه همان کار درمنزل تفاوت دارد و حتی ممکن است و حتی ممکن است در خارج از خانه از تنبیه و پی آمد خبری نباشد،علت این امر هم واضح است.ممکن است شما ترجیح دهید که در جمع کودک را تنبیه نکنید یا اینکه به او بگویید تنبیه خواهد شد ولی زمان این تنبیه خیلی دور باشد.

به عنوان گام آغازین، از خود بپرسید آیا شما در منزل کودک را واقعا تحت کنترل دارید؟ اگر چنین است، بسیار عالی است! بنابراین به خواندن این بخش ادامه دهید  ولی اگر فکر می کنید این مشکل در منزل هم وجود دارد ابتدا فصل ۲ را بخوانید تا بر  این مشکل غلبه کنید. در اینجا راه هایی پیشنهاد شده است که به شما کمک می کند وقتی با کودک به بیرون از منزل می روید اوقات دلچسب تری داشته باشید.

بیش از حد توقع نداشته باشید

بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان

از یک کودک سه ساله توقع نداشته باشید که یک ساعت صبورانه در صف یک رستوران منتظر بماند بی آنکه وسیله ای برا سرگرم کردن داشته باشد.حتی به مخیله تان راه ندهید که کودک کودک دو ساله بتواند یک سخنرانی را تحمل کند.از خود بپرسید آیا درست است که کودک را هر روز با خود به خرید ببریم؟

۱.درباره کارتان بیندیشید.کودک را در وضعیتی قرار ندهید که نتواند تحمل کند.برای کودک توضیح دهید قرار است کجا بروید چه بکنید و این کار قرار است چه قدر طول بکشد.بکوشید هرطور که امکان دارد بیرون رفتن از خانه را برای کودک لذتبخش کنید.

۲.رفتارمثبت را تحسین کنید.اغلب والدین در مورد زمان هایی که کودکشان  رفتار خوبی دارند حرفی نمی زنند و فقط زمان هایی که کودک دردسر ایجاد می کند را می بینند .به یاد داشته باشید که باید حواستان به زمان هایی که کودک سزاوار تحسین است باشد و در این زمان ها بی درنگ کودک را تحسین کنید.برای نمونه به سوزان بگویید که در منزل عمع رفتار خیلی خوبی داشته.ازاو برای آنکه در صف صندوق سوپر مارکت آرام در انتظار ایستاده تشکر کنید.

از ایجاد دردسر پیشگیری کنید

کمی پیشگیری می تواند جلوی ایجاد بسیاری ازمشکلات را بگیرد.

۱.از پیش برنامه ریزی کنید یک اسباب بازی یا یک وسیله سرگرم کننده همراه داشته باشید تا در صورت لزوم آن را به کودک بدهید.می توانید از کودک بخواهید یکی از اسباب بازی هایش را که دوست دارد به دایی محمد نشان بدهد با خود بیاورد.

۲.کودک را از برنامه آگاه کنید.برای کودک توضیح دهید که به کجا می روید و قرار است چه کاری کنید.بگذارید او بداند باید انتظار چه چیزی را بکشد.

۳.توقعات خود را  به کودک بگویید.کودک  را به روشنی از توقعات خود آگاه سازید و کاملا واضح به او بگویید که چه باید بکند.همچنین او را از پی آمدهای عدم همکاریش آگاه سازید.

۴.از دیگران کمک بگیرید.گاهی نزدیکان شما باعث تشدید نا آرامی کودذک شما می شوند.با آنها صحبت کنید مثلا به پدرتان بگویید:جک از بودن با شمال لذت می برد ولی شما او را به هوا پرتاب می کنید و نمی دانید که وقتی با من تنها می شودچقدر اذیت می کند.لطفا از این به بعد با او بازی های آرام تری بکنید.

۵.اگر می خواهید برای مدتی از کحودکتان دور شوید برنامه ای را پایه گذاری کنید مثلا اگر قرار است کودکتان در منزل مادربزرگش بماند قوانین را برای او بازگو کنید.جری من به مادر بزرگ گفته ام که تو می توانی تا ساعت هفت بازی کنی.بعد از اون باید برای خواب آماده بشی و بعد از اینکه مادربزرگت برات قصه خوند بخوابی.اگر مالدر بزرگ از تو راضی باشد صبح می تونی برنامه کودک را ببینی.

پی گیر باشید

نباید رفتارهای کودک را بدون پی آمد بگذارید چه مثبت باشد چه منفی.در مکان های عمومی هم باید از این قانون تبعیت کنید.البته شما می توانهید پچی آمد را برای مکان های عمومی انتخاب کنید که اجرای آن واقعا ممکن باشد.هدف نهایی شما این است که با یک حرکت کوچک و با یک نجوا به کودک بفهمانید که کار بدی کرده و باید منتظر پی آمد آن باشد.گاهی یک نگاه هم می تواند پیام شما  را به کودک برساند ولی تا رسیدن به این هدف می توانید از کمک های زیر بهره بگیرید:

۱.از اخراج موقت استفاده کنید.اگر برای شام به رستوران رفته اید و هرچه به کودک می گویید چنگالت را پرت نکن او توجه نمی کند به او اخطار دهی که اگر به این کارت ادامه دهی باید بری و داخل ماشین بشینی.ودر صورت لزوم او را از جایش بلند کنید و از رستوران خارج کنید حتی اگر در راه جیغ کشیدالبته شما شرمنده خواهید شد ولی بدانید که اگر همین حالا واکنش نشان بدهید در آینده مشکلات کمتری خواهید داشت.در ماشین به او بگویید هر وقت آروم شدی و دیدی که می توانهی جیغ نکشی بگو که با هم برگردیم سر میز شام.

قاطع باشید و تردید نکنید.ممکن است بیندیشید که آیا این کار فایده ای هم دارد ولی بدانید که اگر درست عمل کنید دفعه ی بعد ممکن است با یک اشاره ی کوچک:باید بریم تو ماشین؟ بتوانید کودک را ساکت کنید.

۲.به عنوان پی آمد رفتار بد در مکان های عمومی اجازه ی یکی از کارهایی دکه کودک دوست دارد را از او بگیرید و سر حرف خود بمانید .هیچ گاه کودک را به چیزی که نمی توانید به آن عمل کنید تحدید نکنید.اگر تولد پدر بزرگ است و شما چندین مهمان دعوت کرده اید  و کودک در لباس پوشیدن همکاری نمی کند و لجبازی می کند او را تهدید نکنید که اصلا مهمانی را بهم می زنم چون این کاری نیست که شما بتوانید انجام دهید و لزومی هم ندارد.

یک برنامه آموزشی طرح ریزی کنید

اگر بدرفتاری در جمع تبدیل به یک مسئله دائمی شد از دوست یا فامیل کمک بخواهید و یک برنامه آموزشی طراحی کنید.قبل از اینکه منزل را ترک کنید به کودک توقعات خود را به روشنی بگویید و برای او توضیح دهید که پی آمد عمل نکردن به توقعات شما چیست؟همچنین به او بگویید اگر خوب عمل کند شما چگونه به او پاداش می دهید.

در اینجا یک برنامه فرضی آمده است:

روز اول به منزل عمه بروید تا باهم دسر بخورید.اگر کودک بدرفتاری کرد به او اخطار بدهید و اگر ادامه پیدا کرد دست او را بگیرید و منزل عمه را ترک کنید و به منزل خود برگردید  برای کودک توضیح دهید که چرا چنین کردین سپس به پرستار کودک که قبلا به او گفته اید که منتظر تماس شما باشد تلفن کنید و از او بخواهید به منزل شما بیاید.کودک را به او بسپارید و به مهمانی منزل عمه برگردید .

روز دوم به منزل مادر بزرگ بروید(یا مکان دیگری که کودک واقعا دوست دارد)ولی کودک را با خود نبرید.بار دیگر او باید همراه پرستارش در منزل بماند برای او توضیح دهید که چرا چنین می کنید.به او بگویید اگر می خواهد باز با شما بیرون بیاید باید به شما ثابت کند که می تواند رفتار خوبی داشته باشد.

روز سوم دوباره امتحان کنید.کودک را به جایی که دوست دارد ببرید و از قبل توقعات خود را واضح برای او توضیح دهید و اگر  رفتار بدی باز دوباره انجام دهید او را به خانه باز می گردانید و به دست پرستار می سپارید.اگر کودک همکاری داشت و رفتار خوبی داشت  او را تحسین کنید و اجازه دهید جای دیگری برای رفتن انتخاب کند تا در فرصت مناسب او را به آنجا ببرید .(در صورتی که کودک پرستار نداشت برادر و یا خواهرش می تواند نقش پرستار را ایفا کنند).

بهترین فوق تخصص کودکان

 

 

دکتر مهران آقامحمدپور بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان