نوشته‌ها

متخصص مغز و اعصاب

نوروفیدبک

درمان با نوروفیدبک

که بی نظمی ها رابه عنوان مشکل زیر بنایی و ایجاد کننده مشخصه های اساسی آن تلقی می کند. و باید به منظور برطرف نمودن نشانه های این اختلال، اصلاح گردند. همچنین در فصل اول یاد شد که مغز انسان قادر به (شفابخشی خود) است و منظور ما ازشفابخشی، توانایی یادگیری و یادگیری مجدد مکانیسم های خودتنظیمی است که برای طرح وکارکرد طبیعی مغز نقش اساسی دارند. دربرخورد، اصلاح وضعیت بی نظم، اهمیت حیاتی دارد. هنگامی که مغزنظم یافته و توان خود تنظیمی پیدا می کند، نشانه هایی که ظاهرا منشا و خاستگاه هایی مجزا دارند، بهبود پیدا می کنند. رفتار بهتر می شود، تمرکز و توجه افزایش می یابد، خواب طبیعی می شود و خلق ثبات پیدا می کند. این اتفاقات حاصل انعطاف پذیری و قابلیت تغییر در مغز انسان هستند. این قابلیت های ذاتی را می توان از طریق آموزش امواج مغزی که به عنوان نوروفیدبک یا نورتراپی شاخته می شود، فعال نمود. نوروفیدبک کارکرد و خود کنترلی مغز را به طریق مختلف بهبود می بخشد، اما مکانیسم زیربنایی آن شامل تقویت مکانیسم های خودتنظیمی مورد نیاز برای کارکرد موثر می باشد. اجازه بدهید تا مشکلاتی را که یک کودک مبتلا به آن دردنیای واقعی تجربه می کند، مورد بررسی قرار داده و آنها را با بی نظمی و نشانه های اصلی این کودکان پیوند دهیم. سپس نشان خواهیم داد که نوروفیدبک چگونه با این مشکلات برخورد و آنها را حل و فصل می کند.

درمان با نوروفیدبک

نوروفیدبک

 

بی نظمی سیستم برانگیختگی

ما این عقیده را رایه کردیم که جسم و ذهن، سیستمی برای مدیریت برانگیختگی دارد. منظور از برانگیختگی، حالت تهیج و آرمیدگی است که رابطه ای متقابل با یکدیگر دارند. این حلقه، باز خورد مستمر در فعالیت سیستم اعصاب مرکزی شامل، (سمپاتیک و پاراسمپاتیک)حالات توجه، بیداری، خواب آلودگی، تکانشگری، خلق، هوشیاری و بازداری رفتاری را کنترل می کند. سیستم برانگیختگی یک (ترموستات) است که شرایط متغیر را احساس کرده و سازگاری های ما را با آن شرایط، مدیریت و تنظیم می کند. به یادداشته باشیم که چگونه ماتیو (فصل۲) در زمینه نشستن بر روی صندلی اش و کنترل و نگه داشتن دست هایش مشکل داشت. (هرگاه دیگران از او خواستند ساکت باشد، او همچنان پرشور و باهیجان حرف می زد.) اینها علایم مشخصی از بی نظمی هستند. مشکل ماتیو برای نشستن بر سرجایش، حواس و توجه نابه سامان او، مشکل او در تمرکز و عملکرد نا هماهنگ او، همگی انعکاس یک حالت بی نظمی زیربنایی در سیستم عصبی هستند. اگر ما میتوانستیم به درون سرماتیو نگاهی بیندازیم (البته ما ازطریق مشاهده علایم الکتریکی ناشی از امواج مغزی او قادر به این کارهستیم.) احتمالا شاهد غیر فعال بودن نوار مغزی هستیم. بنابراین به احتمال فراوان او کمتر متوجه نشانه های مهمی شد که به اومی گفتند. چگونه باید رفتار کند. نشانه هایی مانند: آموزش هایی که معلم به اومی داد و یا ناراحت شدن فردی که در کنارش نشسته بود.

ماتیوی بیچاره سوار بر چرخ و فلک آن، دستخوش بالا پایین شدن هاونواساناتی مداوم در فعالیت مغزی بود که توانایی او را برای کنترل خودکار مغز و سطوح برانگیختگی آن، سلب می کردند. البته سواری بر این چرخ و فلک در نوسان میان حالت فعال سازی و(عمدتا)نافعال سازی مغز با تحریکات و مزاحمت های ناراحت کننده و گاه و بی گاه اطرافیان در محیطی دشوار و پرتوقع ،نه یک سرگرمی لذتبخش که یک سردرگمی ناخوشایند است. این نواسانات نامنظم در حالت براگیختگی، تاثیرات دیگری ایجاد می کند که موجب سردرگمی  کودکانی مانند ماتیومی شود. همانطور که خواهیم دید، درمان با نوروفیدبک مغز را قادر می سازد تا این نواسات برانگیختگی را به نحوی اصلاح نماید که کودکان بتوانند تمرکز و توجهشان را بر روی کار و فعالیتشان حفظ نمایند.

هماهنگی ضعیف با اقتضاعات محیطی

هنگامی که بی نظمی غلبه پیدامی کند، حفظ هماهنگی بادیگران برای کودکان بسیار دشوارمی شود. درنتیجه،چنین کودکانی در ادراک و پاسخ دادن مناسب به دنیای اطراف خود بر اساس یک مبنای هماهنگ، دچار مشکل می شوند. ماتیو (قادر بود که به طور موقت، بیش فعالی خود را کنترل کند.) و با این کار موجب عصبانیت آنهایی میشد که (اعتقاد داشتند، او چنانچه بخواهد می تواندواقعاآرام سر جایش بنشیند، تکانشگری اش را کنترل کند و تمام مدت ساکت باشد. )گاهی اوقات، ماتیوبه کانون های مشترک یا مهم توجه می کرد. اغلب مواقع او از دستورالعمل ها پیروی نمیکرد، در کلاس ایجاد خلل می کرد و دست به رفتارهای تعارضی تحریک کننده (به لحاظ عصب شناختی) می زد که توجه و درگیری را هرچند بی ثمر، افزایش می دادند. ماتیو (درک اندکی از زمان آینده داشت و تقریبا به طور منحصر در زمان حال زندگی می کرد. او با انکار آگاهانه و اجتناب از ضرورت های بی پایانی که به طور مداوم بر او تحمیل می شدند، در مقابل خواسته های جهان از خودش دفاع می کرد.) در مورد برنامه ها، چارچوب ها و تقاضاهای تحمیل شده از سوی محیط، هماهنگی آنچه که در درون فردمی گذرد با خواسته های بیرونی، نیازمند مدیریت برانگیختگی است.

مرکز نوروفیدبک

ممکن است شما هم مثل والدین ماتیو متوجه شوید که کودکتان قادر نیست به آسانی ازیک فعالیت به فعالیتی دیگر منتقل شود. در این بی نظمی برانگیختگی مورد نیاز مغز، جهت تغییر دادن وضعیت و تعدیل امواج مغزی، نامعمول و یا ناکافی است. دشواری ها در تغییر وضعیت، یادآوری، یکپارچه ساختن و انطباق با برنامه ریزی ها و مقتضیات بیرونی با مشکلات تمرکز ادراکی، استرس مغز و عدم انعطاف پذیری هم مرتبط هستند.

مشکلات تمرکز ادراکی

یکی از عوارض نوروفیدبک همراه بابی نظمی، تحریف ادراکی وحواس پرتی است به طوریکه، در توانایی فرد برای حفظ تمرکز و انجام رفتار معطوف به هدف، تداخل ایجاد نماید. این الگوها، حواس آنها را پرت می کنند، آنها را به واکنش های آنی وا می دارند و منجربه ادراکات غیر معمول و تحریف در تعبیر و تفسیر می شوند.

توجه انتخابی ماتیو، فراموشکاری او، تمایل او برای حواسپرتی در برخی درگیریها یا اذیت و مسخره شدن ها در مسیر او به سمت ماشین مادرش پس از اتمام مدرسه، توجه و آگاهی اندک او نسبت به آینده، خشم برافروخته در درون در حین فکر کردن درباره خواهر ها وبی عدالتی هایی که آنها در حق اور وا داشته اند، همگی نمونه هایی از تاثیرات اغراق آمیزی هستند که از مشکلات تمرکز ادراکی ناشی می شوند.

نوروفیدبک با آموزش دادن مغز برای خود تنظیمی و تمرکز، تفکر را سامان می دهد، انعطاف پذیری را در تغییر دادن وضعیت افزایش می دهد و افراط های هیجانی را منظم می کند. بهبود تمرکز و ارتباطات مغزی موجب درک بهتر نشانه های اجتماعی و محیطی شده و احتمال بازخوردهای منفی در پاسخ به رفتار شتاب زده یا نا مناسب را کاهش می دهد.

اختلال نقص توجه در کودکان

اختلال نقص توجه در کودکان یا ADHD (قسمت دوم )

when-learning-diabilities-in-children-hide-behind-adhd

اختلال نقص توجه در کودکان یا همان بیش فعالی می تواند با رفتار صحیح والدین و معلمان درمان گردد. اما آن ها چه نکاتی را می بایست در برخورد با اختلال نقص توجه در کودکان مورد توجه قرار دهند؟

انواع بیش فعالی یا اختلال نقص توجه در کودکان کدامند؟

  • نوع ترکیبی ( بی توجه/ بیش فعال/ تکانشگر): کودکان با این نوع اختلال هر سه علامت را نشان می دهند. این نوع شایعترین نوع این اختلال است.
  • نوع بیش فعال/ تکانشگر: کودک علائم بیش فعالی و تکانشگری را نشان می دهد ولی قادر به حفظ توجه می باشد.
  • نوع بی توجه ( که به عنوان اختلال بی توجهی شناخته می شود): این کودکان به طور واضح فعالیت زیاد ندارند، آنها کلاس و یا سایر فعالیتها را به هم نمی زنند، به همین دلیل ممکن است به علائم آنها توجه نشود.

درمان بیش فعالی یا اختلال نقص توجه در کودکان چیست؟

درمان بیش فعالی یا اختلال نقص توجه در کودکان به  صورت دارو درمانی ، رفتار درمانی یا نوروفیدبک صورت می گیرد :

داروهای بیش فعالی یا اختلال نقص توجه در کودکان

داروهایی تحت عنوان محرک های درمانی موثرترین درمان این اختلال هستند. این داروها شامل مت آمفتامین( ریتالین و ….) و دکستروآمفتامین هستند که  به کودکان در تمرکز و عدم توجه به محرکهای حواسپرت کننده کمک می کنند. داروهای محرک در ۷۰%- ۸۰% بیماران موثر است. داروهای غیر محرک شامل اتوموکستین است که اکثرا به عنوان درمان کمکی و یا به تنهایی بکار می رود.

 رفتار درمانی اختلال نقص توجه در کودکان

رفتار درمانی، درمانی جایگزین است که در تعداد زیادی از بیمارانی که به محرکها پاسخ ندادند و یا تمایل به استفاده دارو ندارند بکار می رود. تعدادی از بیماران به عنوان درمان کمکی در کنار درمان دارویی از رفتار درمانی استفاده می کنند. شواهد تاثیر رفتار درمانی از درمان با محرکها ضعیفتر است. شواهد نشاندهنده مفید بودن رفتار درمانی برای زیرگروه خاصی از بیماران با اختلال بیش فعالی یا نقص توجه در کودکان می باشد، به عنوان مثال کودکانی که روابط ضعیف با والدین خود دارند و یا مخالفت و خشونت زیادی در خانواده دارند.

نوروفیدبک روشی جهت درمان اختلال نقص توجه در کودکان

نوروفیدبک یک تکنولووژی درمانی جدید و  بسیار موثر برای مشکلاتی مانند عدم  تمرکز و دقت، اضطراب، افسردگی و اختلالات یادگیری می  باشد. اثرات درمانی بسیار خوب و ماندگار، نبود عوارض جانبی منفی و طول  درمان بسیار کوتاه نسبت به دارو درمانی از مهمترین خصوصیات این روش می باشد.

نوروفیدبک در ارتقاء عملکرد نیز تاثیر بسیار خوبی دارد به نحوی که قابلیت باز آموزی فعالیت امواج مغزی برای کسب بهترین عملکرد در ورزشکاراان حرفه ای رشته های  مختلف ورزشی را فراهم می کند.

در این روش درمانی زمان انجام دادن فعالیت های  فکری بهبود می یابد، شب ادراری و دندان قروچه شبانه برطرف شده ، تیک های حرکتی و صوتی و عصبی از بین می روند، وسواس و اضطراب فروکش می کند، افسردگی نابود می شود ، ضریب هوشی افزایش می یابد و همچنین باعث بالا رفتن دقت و تمرکز می شود.

چه نکاتی را  به کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه یا بیش فعالی و خانوده آنها باید گوشزد نمود؟

کودکان با این اختلال نیاز به کمک در سازماندهی دارند ، بنابراین انجام این روشها کمک کننده است:

۱-برنامه ریزی

داشتن برنامه روزانه یکسان، از زمان بیدار شدن تا خوابیدن. این برنامه باید شامل زمان انجام تکالیف و زمان بازی هم باشد.

۲-سازماندهی موارد مورد نیاز روزانه

جای هر چیز مشخص باشد و هر چیزی در جای خودش قرار داده شود که شامل لباسها، وسایل مدرسه و … می شود.

کودکان با این اختلال نیاز به قوانین ثابتی دارند که برایشان قابل فهم و دنبال کردن باشد . اگر کودک قوانین را دنبال کند باید به او پاداش داده شود. کودکان با این اختلال اکثرا مورد انتقاد قرار می گیرند. رفتار خوب کودک باید دیده و تقدیر شود.

چه نکاتی را در مورد انجام تکالیف کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه باید والدین مد نظر داشته باشند ؟

والدین می توانند با کمک به افزایش کیفیت تکالیف کودک خود به موفقیت تحصیلی کودکشان کمک کنند. والدین باید مطمئن باشند که فرزند مبتلا به این اختلالشان:

  • در محلی ساکت بدون هیچ موردی که باعث حواسپرتی شود، نشسته است.
  • دستورالعمل دقیق و مختصر به او داده شده است.
  • تشویق به نوشتن هر کدام از تکالیف در دفتر همانگونه که معلم خواسته است.
  • کودک باید در قبال تکالیف مسئولیت پذیر باشد و والدین نباید مواردی را که خود کودک قادر به انجام آنها است ، انجام دهند.
  • مشخص کردن انتظارات، دستورات و محدودیتهای مشخص و ثابت. کودکان با این اختلال باید دقیقا بدانند که انتظارات از آنها چه چیزی است.
  • والدین باید روشهای افزایش نظم که به رفتارهای مناسب پاداش می دهد و به رفتارهای نامناسب با روشهای دیگری مانند زمان تنهایی و یا محرومیت از امتیازات پاسخ می دهند ، در پیش بگیرند .
  • ابداع نقشه تعدیل کننده رفتار برای تغییر مشکل زا ترین رفتار: نمودار رفتاری که انجام وظایف و مسئولیت پذیری کودک را دنبال می کند و برای رفتارهای مثبت پاداش درنظر می گیرد، وسیله ای مناسب است.

آیا فرد مبتلا به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه می تواند رانندگی نماید؟

نوجوانان با این اختلال شاید آگاهی از قوانین داشته باشند ولی احترام به این قوانین مسئله دیگری است. عنلکرد رانندگی ضعیف نوجوان با این اختلال را از همسالانش متفاوت می کند. یادگیری مهارتهای جدید ممکن است برایشان مشکل باشد. صبر، نظارت و زمان برای بهبود اداراک، قضاوت و واکنش ها لازم است.

چه نکاتی را معلمان در اختلال بیش فعالی در کودکان باید در نظر داشته باشند؟

با تغییرات کمی در کلاس، معلم ساده تر می تواند با نقاط قوت و ضعف کودک مبتلا به این اختلال کار کند. این موارد برای معلمان مناسب است:

  • در هر زمان یک تکلیف به دانش آموز بدهند تا از تجمع کارها خودداری شود.
  • دستورات مشخص به او داده شود.
  • دستورات نوشتاری با دستورات بیانی همراه شوند.
  • قوانین مشخص در مورد رفتارها و عواقب سرپیچی از این قوانین تنظیم شود.
  • کودکان نزدیک معلم بنشینند.

توصیه های ضروری به والدین در اختلال نقص توجه در کودکان

همه کودکان مبتلا به این اختلال در روابط با دیگران اختلال ندارند ولی آنهایی که مشکل دارند روش قدم به قدم ارتباطات کودک را بهبود می دهد. هرچه زودتر به مشکلات با همسالان پی برده شود، این روش قدم به قدم موفق تر خواهد بود. به والدین توصیه می شود که:

  • اهمیت رابطه سالم با همسالان را در کودک تشخیص دهند.
  • کودک را در فعالیتها با همسالانش مشغول کنند.
  • اهدافی را برای رفتارهای اجتماعی و پاداش برای آنها در نظر بگیرند.
  • درصورت خجالتی بودن و یا گوشه گیری کودک ، ارتباط اجتماعی را تقویت کنند.
  • بازی کودک تنها با یک کودک دیگر در هر زمان را تقویت کنند.

دکتر مهران آقامحمدپور فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان در تهران

برای طرح پرسش خود در این زمینه بر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.